Có một câu hỏi mà tôi rất hay gặp từ các bậc cha mẹ khi đưa con đến kiểm tra thính lực:
“Con vẫn nghe được mà, tại sao phải kiểm tra tai?”
Đây là một câu hỏi hoàn toàn dễ hiểu. Bởi khi nhìn thấy con quay đầu khi gọi, phản ứng khi nghe tiếng động lớn, thích nghe nhạc hay vẫn có thể làm theo những yêu cầu đơn giản, cha mẹ thường nghĩ rằng đôi tai của con chắc chắn đang hoạt động bình thường.
Nhưng trong thính học, “nghe được” và “nghe tốt” không phải lúc nào cũng giống nhau.
Một đứa trẻ có thể nghe thấy tiếng động nhưng vẫn có một mức độ suy giảm thính lực nhất định. Trẻ có thể nghe được giọng nói của mẹ nhưng không nghe rõ những âm thanh nhỏ trong lời nói. Trẻ có thể nghe cô giáo giảng bài nhưng khó phân biệt lời nói khi lớp học đông và ồn. Và đôi khi, dấu hiệu đầu tiên cha mẹ nhìn thấy không nằm ở đôi tai, mà lại nằm ở sự phát triển ngôn ngữ của con.
Đó là lý do việc chăm sóc và bảo vệ thính lực cần bắt đầu từ rất sớm.
Những năm đầu đời quan trọng như thế nào với khả năng nghe?
Ngay từ khi còn trong bụng mẹ, hệ thống thính giác của trẻ đã bắt đầu phát triển. Sau khi chào đời, não bộ của trẻ liên tục tiếp nhận âm thanh từ môi trường xung quanh để xây dựng những kết nối cần thiết cho việc nghe và phát triển ngôn ngữ.
Một em bé nghe tiếng mẹ gọi, nghe tiếng bố nói chuyện, nghe tiếng đồ chơi, tiếng nước chảy, tiếng chim hót… Mỗi âm thanh đều là một phần của thế giới mà não bộ đang học cách nhận biết.
Đặc biệt trong những năm đầu đời, não của trẻ có khả năng thích nghi và học hỏi rất mạnh. Đây cũng là giai đoạn quan trọng đối với sự phát triển ngôn ngữ và giao tiếp.
Vì vậy, nếu trẻ bị mất thính lực mà không được phát hiện và hỗ trợ sớm, trẻ có thể bỏ lỡ một khoảng thời gian quan trọng trong quá trình phát triển khả năng nghe – nói.
WHO ước tính có hàng triệu trẻ em trên thế giới đang sống chung với mất thính lực và cho biết một tỷ lệ đáng kể mất thính lực ở trẻ em có thể được phòng ngừa thông qua các biện pháp phù hợp. Điều đó cho thấy chăm sóc thính lực cho trẻ không phải là việc nên làm khi có vấn đề, mà cần trở thành một phần của chăm sóc sức khỏe từ những năm đầu đời.
Đừng đợi con chậm nói mới kiểm tra thính lực
Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất là:
“Nếu con bị nghe kém thì chắc chắn con sẽ không nói được.”
Không hẳn như vậy.
Có những trẻ vẫn có thể nói một số từ, thậm chí nói khá nhiều, nhưng khả năng nghe không hoàn toàn bình thường.
Một số trẻ có thể nghe được âm thanh lớn nhưng bỏ sót những âm thanh nhỏ. Một số trẻ nghe tốt ở môi trường yên tĩnh nhưng rất khó nghe khi có nhiều tiếng động. Một số trẻ có thể nghe người đối diện nhưng không phân biệt rõ một số âm thanh trong lời nói.
Vì vậy, cha mẹ không nên chỉ dựa vào việc con “biết nói” để kết luận rằng thính lực của con hoàn toàn bình thường.
Nếu một đứa trẻ có dấu hiệu chậm nói, phát âm không rõ, thường xuyên không phản ứng khi được gọi tên hoặc khó hiểu lời nói, kiểm tra thính lực nên là một trong những bước đầu tiên cần được xem xét.
Bởi trước khi hỏi:
“Tại sao con chưa nói?”
chúng ta nên hỏi:
“Con có nghe rõ không?”
Những dấu hiệu cha mẹ không nên bỏ qua
Mỗi trẻ có tốc độ phát triển khác nhau. Vì vậy, một dấu hiệu đơn lẻ chưa chắc đã đồng nghĩa với mất thính lực. Tuy nhiên, nếu cha mẹ nhận thấy nhiều dấu hiệu cùng xuất hiện, việc kiểm tra thính lực là rất cần thiết.
Ở trẻ nhỏ, cha mẹ có thể chú ý nếu con:
- Không giật mình hoặc phản ứng với những âm thanh lớn.
- Không quay đầu về phía nguồn âm thanh khi lớn hơn.
- Không phản ứng khi được gọi tên.
- Thường xuyên yêu cầu người khác lặp lại.
- Có vẻ chỉ nghe khi nhìn vào mặt người nói.
- Thường xuyên mở tivi hoặc thiết bị điện tử với âm lượng rất lớn.
- Khó hiểu lời nói khi ở nơi đông người.
- Phát triển ngôn ngữ chậm hơn so với những mốc phát triển phù hợp.
- Phát âm nhiều âm không rõ dù đã đến độ tuổi cần phát triển khả năng nói.
- Kết quả học tập hoặc khả năng tập trung thay đổi mà không rõ nguyên nhân.
Một số trẻ lại có biểu hiện rất khác.
Trẻ có thể trở nên ít giao tiếp, dễ cáu gắt hoặc không thích tham gia các cuộc trò chuyện. Cha mẹ đôi khi nghĩ rằng con bướng bỉnh, thiếu tập trung hoặc không chịu nghe lời.
Nhưng đôi khi, đằng sau hành vi ấy lại là một đứa trẻ không nghe rõ những gì người lớn đang nói.
Viêm tai cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng nghe
Trẻ nhỏ, đặc biệt trong những năm đầu đời, khá dễ gặp các vấn đề về tai như viêm tai giữa.
Trong một số trường hợp, dịch tích tụ phía sau màng nhĩ có thể khiến khả năng nghe của trẻ giảm tạm thời. Nếu tình trạng này kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần, nó có thể ảnh hưởng đến việc trẻ tiếp nhận âm thanh và ngôn ngữ.
Điều quan trọng là cha mẹ không nên tự chẩn đoán hoặc tự mua thuốc điều trị cho con.
Nếu trẻ thường xuyên đau tai, sốt, kéo tai, quấy khóc, có dịch chảy ra từ tai hoặc có biểu hiện nghe kém, hãy đưa trẻ đi khám để xác định nguyên nhân.
Một điều tôi luôn muốn nhắc các gia đình là: đừng xem nhẹ một đợt viêm tai kéo dài chỉ vì nghĩ rằng “trẻ con ai chẳng bị”.
Có thể nhiều trường hợp sẽ hồi phục tốt, nhưng việc đánh giá đúng tình trạng tai và thính lực vẫn rất quan trọng.
Tiếng ồn cũng đang trở thành một mối nguy mới với trẻ
Ngày nay, trẻ em tiếp xúc với âm thanh nhiều hơn bao giờ hết.
Điện thoại.
Máy tính bảng.
Tai nghe.
Trò chơi điện tử.
Video.
Âm nhạc.
Các chương trình giải trí.
Concert và những sự kiện đông người.
Một chiếc tai nghe nhỏ bé có thể khiến cha mẹ không nhận ra mức âm lượng mà con đang nghe mỗi ngày.
Vấn đề không nằm ở việc trẻ sử dụng tai nghe hay không, mà nằm ở âm lượng và thời gian tiếp xúc.
Âm thanh càng lớn và thời gian tiếp xúc càng lâu, nguy cơ tổn thương thính giác càng tăng.
Nếu trẻ sử dụng tai nghe thường xuyên, cha mẹ nên tập cho con thói quen nghe ở mức âm lượng vừa phải, có thời gian nghỉ và không sử dụng tai nghe liên tục trong nhiều giờ.
Một cách đơn giản là cha mẹ có thể kiểm tra mức âm lượng và sử dụng các tính năng giới hạn âm lượng trên thiết bị nếu có.
Không phải cứ im lặng mới là bảo vệ tai cho trẻ
Bảo vệ thính lực không có nghĩa là tạo ra một môi trường hoàn toàn yên tĩnh cho trẻ.
Trẻ cần âm thanh để học.
Cần nghe giọng nói của cha mẹ.
Cần nghe tiếng người khác giao tiếp.
Cần nghe âm thanh của môi trường xung quanh.
Điều chúng ta cần tránh là âm thanh quá lớn trong thời gian quá dài.
Nếu đưa trẻ đến một concert, lễ hội, sân vận động hoặc một sự kiện có âm thanh lớn, cha mẹ có thể chủ động chọn vị trí cách xa loa, hạn chế thời gian ở trong khu vực quá ồn và sử dụng thiết bị bảo vệ thính lực phù hợp.
Những chiếc nút tai hoặc chụp tai dành cho trẻ không phải là vật dụng “quá cẩn thận”. Trong môi trường âm thanh lớn, đó chính là một cách bảo vệ đôi tai rất thực tế.
Sàng lọc thính lực sau sinh có ý nghĩa gì?
Một trong những bước tiến quan trọng của ngành thính học là chương trình sàng lọc thính lực sơ sinh.
Mục tiêu không phải là chờ đến khi trẻ có biểu hiện rõ ràng mới kiểm tra, mà là phát hiện những trẻ có nguy cơ mất thính lực càng sớm càng tốt.
Trẻ sơ sinh bị mất thính lực có thể không có biểu hiện rõ ràng trong những tháng đầu tiên. Nếu chỉ quan sát bằng mắt, cha mẹ rất khó biết chính xác trẻ đang nghe ở mức nào.
Việc sàng lọc giúp xác định những trẻ cần được đánh giá chuyên sâu hơn.
Nếu kết quả sàng lọc bất thường, điều đó cũng chưa đồng nghĩa rằng trẻ chắc chắn bị mất thính lực vĩnh viễn. Trẻ có thể cần được kiểm tra lại hoặc thực hiện các đánh giá chuyên sâu để xác định nguyên nhân.
Điều quan trọng là không bỏ qua bước theo dõi tiếp theo.
Phát hiện sớm tạo ra nhiều cơ hội hơn cho trẻ
Tôi đã gặp những gia đình có hành trình rất dài để tìm ra nguyên nhân khiến con chậm nói.
Có những gia đình đi qua rất nhiều nơi.
Có những gia đình được khuyên rằng:
“Con còn nhỏ, cứ chờ thêm.”
“Có thể con chỉ nói muộn.”
“Lớn lên rồi con sẽ nói.”
Nhưng trong khi mọi người chờ đợi, thời gian vẫn trôi qua.
Nếu nguyên nhân thực sự liên quan đến thính lực, mỗi tháng trôi qua mà trẻ không được tiếp cận âm thanh phù hợp đều có thể là một khoảng thời gian quý giá bị bỏ lỡ.
Đó là lý do tôi luôn tin rằng với trẻ nhỏ, phát hiện sớm quan trọng hơn rất nhiều so với chờ đợi.
Nếu trẻ thực sự có vấn đề về thính lực, việc xác định sớm sẽ giúp gia đình có thêm thời gian để lựa chọn phương án phù hợp: theo dõi, điều trị nguyên nhân, sử dụng máy trợ thính, can thiệp ngôn ngữ – giao tiếp hoặc trong những trường hợp phù hợp, đánh giá khả năng cấy ốc tai điện tử.
Mỗi đứa trẻ có một hành trình riêng.
Không có một giải pháp duy nhất dành cho tất cả.
Nhưng điểm chung của những hành trình thuận lợi thường là gia đình không bỏ qua thời gian.
Cha mẹ có thể làm gì để bảo vệ thính lực cho con?
Thực ra, những việc cần làm không quá phức tạp.
Hãy bắt đầu bằng việc theo dõi khả năng phản ứng của con với âm thanh và sự phát triển ngôn ngữ theo từng giai đoạn. Đưa trẻ đi sàng lọc thính lực theo khuyến nghị và kiểm tra khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào.
Hạn chế để trẻ tiếp xúc với tiếng ồn lớn trong thời gian dài. Kiểm soát âm lượng khi trẻ sử dụng tai nghe hoặc các thiết bị điện tử. Không tự ý đưa tăm bông hoặc những vật khác vào tai trẻ.
Khi trẻ bị đau tai, chảy dịch tai hoặc có dấu hiệu nghe kém, hãy đưa con đi khám thay vì tự điều trị tại nhà.
Và quan trọng nhất, hãy lắng nghe chính những thay đổi nhỏ của con.
Một em bé không quay đầu khi được gọi.
Một đứa trẻ luôn nhìn miệng người khác khi nói.
Một em bé phát triển ngôn ngữ chậm.
Một đứa trẻ thường xuyên nói “Con không nghe thấy”.
Những điều ấy có thể chỉ là một giai đoạn phát triển bình thường.
Nhưng cũng có thể là cách con đang nói với chúng ta rằng:
“Con cần được giúp đỡ để nghe rõ hơn.”
Đôi tai của con cần được bảo vệ từ hôm nay
Có những điều cha mẹ có thể nhìn thấy ngay lập tức.
Một vết xước.
Một cơn sốt.
Một chiếc răng sâu.
Nhưng thính lực thì khác.
Sự suy giảm khả năng nghe đôi khi diễn ra âm thầm đến mức chúng ta chỉ nhận ra khi nó đã bắt đầu ảnh hưởng đến lời nói, giao tiếp và việc học của trẻ.
Vì vậy, thay vì chờ đến khi con có vấn đề mới quan tâm đến thính lực, hãy coi việc bảo vệ đôi tai là một phần tự nhiên trong hành trình chăm sóc con.
- Giảm âm lượng tai nghe.
- Tránh tiếng ồn lớn.
- Không tự ý ngoáy tai.
- Đi khám khi trẻ có dấu hiệu bất thường.
- Kiểm tra thính lực khi cần.
Và đừng ngại hỏi ý kiến chuyên gia khi có bất kỳ điều gì khiến cha mẹ cảm thấy không yên tâm.
Bởi những năm tháng đầu đời của một đứa trẻ trôi qua rất nhanh.
Hôm nay con nghe tiếng mẹ gọi.
Ngày mai con bắt đầu nói những từ đầu tiên.
Rồi một ngày con sẽ kể cho chúng ta nghe về trường học, về những người bạn, về một câu chuyện con vừa đọc hay một điều thú vị con vừa nhìn thấy.
Tất cả những điều ấy bắt đầu từ một khả năng tưởng như rất đơn giản: con nghe được thế giới xung quanh mình.
Và đôi khi, món quà lớn nhất mà cha mẹ có thể dành cho con không phải là một món đồ chơi mới hay một lớp học tốt hơn, mà đơn giản là giúp con có cơ hội nghe rõ, hiểu rõ và kết nối với thế giới ngay từ những năm tháng đầu tiên của cuộc đời.
Để lại một bình luận