“Con biết thơm mẹ rồi bác ạ.”
Tôi đọc đi đọc lại câu mẹ Ngọc nhắn mà tự nhiên thấy lòng mình vui theo. Một câu nói rất giản dị, thậm chí nếu đặt trong một cuộc trò chuyện bình thường giữa những người mẹ với nhau, có lẽ chẳng có gì đặc biệt. Một em bé biết khi mẹ nói “thơm mẹ đi” thì quay sang thơm mẹ, đó vốn là một điều rất đỗi tự nhiên trong hành trình lớn lên của mỗi đứa trẻ. Nhưng với gia đình Ngọc, câu nói ấy lại mang theo rất nhiều ý nghĩa. Bởi phía sau một cái thơm rất nhỏ là cả một quá trình mà bố mẹ đã từng có những ngày lo lắng, chờ đợi, hy vọng và tự hỏi không biết đến bao giờ con mới có thể nghe, hiểu và đáp lại những lời mình nói.
Làm công việc này nhiều năm, tôi có cơ hội gặp rất nhiều gia đình. Có những gia đình tôi chỉ gặp một lần để tư vấn, có những gia đình đồng hành với tôi trong nhiều tháng, nhiều năm, đi qua cùng nhau từ những ngày đầu tiên biết con có vấn đề về thính lực cho đến lúc con bắt đầu nghe được âm thanh, biết quay lại khi được gọi tên, hiểu một câu nói đơn giản, nhận ra tiếng mẹ, tiếng bố, rồi dần dần bước vào một thế giới âm thanh rộng lớn hơn. Điều lạ là dù đã gặp rất nhiều người, tôi vẫn thường nhớ rất lâu về từng em bé. Tôi nhớ khuôn mặt của con trong lần đầu gặp, nhớ những câu hỏi bố mẹ từng hỏi, nhớ ánh mắt lo lắng của một người mẹ khi ngồi đối diện và cố gắng tìm kiếm một câu trả lời chắc chắn cho tương lai của con. Có những em bé đã đi cùng tôi qua một chặng đường dài đến mức nhiều năm sau, chỉ cần bố mẹ gửi một tấm ảnh hoặc một dòng tin nhắn, tôi vẫn nhận ra con ngay.
Có lẽ bởi với tôi, mỗi gia đình chưa bao giờ chỉ là một “ca tư vấn”. Nếu chỉ nhìn một em bé dưới góc độ chuyên môn, chúng ta có thể thấy kết quả đo thính lực, mức độ nghe, thiết bị đang sử dụng, thời gian đeo máy, khả năng đáp ứng với âm thanh hay những mục tiêu cần đạt được trong từng giai đoạn. Nhưng phía sau tất cả những con số ấy là một gia đình đang sống cùng câu chuyện của con mỗi ngày. Là một người mẹ kiên nhẫn gọi tên con rất nhiều lần. Là một người bố có thể không biết phải chơi gì với con nhưng vẫn cố gắng ngồi cạnh con mỗi tối. Là những bữa cơm mà bố mẹ vừa ăn vừa quan sát xem hôm nay con có phản ứng gì với âm thanh mới hay không. Là những lần cả nhà vui mừng chỉ vì con quay đầu lại khi được gọi. Và cũng có những ngày mọi người mệt mỏi, hoang mang, tự hỏi liệu mình đã làm đúng chưa, liệu con có thể tiến bộ hơn nữa không.
Bởi vậy, mỗi một bước tiến của con, dù nhỏ đến đâu, đôi khi cũng trở thành một dấu mốc rất lớn trong lòng bố mẹ.
Hôm nay, mẹ Ngọc gửi cho tôi hình của con. Tôi nhìn một lúc rồi hỏi: “Dạo này Ngọc tinh hơn phải không mẹ?” Mẹ trả lời ngay: “Con biết thơm mẹ rồi bác ạ.”
Tôi bật cười khi đọc tin nhắn ấy. Mẹ kể rằng mỗi khi nói: “Bảo Ngọc ơi, thơm mẹ đi”, con đã hiểu và biết quay sang thơm mẹ. Chỉ một hành động nhỏ như vậy thôi mà cả nhà vui lắm. Tôi hình dung ra cảnh một người mẹ gọi con, rồi chờ đợi. Có thể lần đầu con chưa phản ứng, lần sau cũng chưa. Nhưng rồi đến một ngày, mẹ nói “thơm mẹ đi” và con quay lại, hiểu điều mẹ muốn nói, tiến gần và thơm mẹ. Có lẽ khoảnh khắc ấy diễn ra rất nhanh, chỉ vài giây thôi, nhưng với người mẹ đã chờ đợi nó, vài giây ấy có thể đủ để làm cả một ngày trở nên thật đặc biệt.
Mẹ còn kể bố Ngọc vốn là người ít nói, cũng ít thể hiện cảm xúc. Những người bố như vậy tôi gặp khá nhiều. Họ có thể không hỏi quá nhiều câu, không thường xuyên nói ra những điều mình nghĩ, nhưng không có nghĩa là họ không quan tâm. Đôi khi tình yêu của một người bố nằm trong những điều rất lặng lẽ: đưa con đi khám, chờ ngoài phòng, nhắc mẹ sạc máy, để ý xem con hôm nay có đeo máy đủ lâu chưa, hay đơn giản là ngồi chơi với con sau một ngày làm việc mệt mỏi.
Vậy mà hôm trước, bố Ngọc ôm con rồi nói: “Công chúa của bố ơi, con nghe được bố vui quá.”
Đọc đến đó, tôi cũng thấy vui theo.
Tôi nghĩ có những niềm vui trong công việc này không thể đo bằng một con số trên phiếu kết quả. Chúng nằm trong những câu nói rất đời thường như thế. “Con biết thơm mẹ rồi.” “Con quay lại khi mẹ gọi.” “Con biết tiếng bố rồi.” “Hôm nay con tự lấy máy đưa cho mẹ.” “Con nghe tiếng cửa mở.” “Con biết tiếng em khóc.” “Con bắt đầu thích nghe nhạc.” Những câu chuyện ấy cứ nối tiếp nhau, nhỏ bé nhưng đầy sức sống, và nếu không trực tiếp đồng hành cùng gia đình, có lẽ người ngoài sẽ khó hiểu vì sao bố mẹ lại vui đến vậy.
Với một gia đình bình thường, việc một em bé hiểu câu “thơm mẹ đi” có lẽ chẳng có gì đặc biệt. Trẻ con lớn lên, nghe người lớn nói, bắt chước, tương tác, rồi dần dần hiểu ngôn ngữ là một quá trình tự nhiên đến mức chúng ta hiếm khi dừng lại để nghĩ về nó. Nhưng với những bố mẹ từng có một khoảng thời gian dài lo lắng không biết con có nghe được không, có hiểu lời mình nói không, sau này con có thể gọi tiếng bố, tiếng mẹ không, thì mỗi một điều con nghe và hiểu thêm đều là một niềm vui rất lớn.
Tôi nghĩ đó cũng là lý do những người làm trong lĩnh vực thính học đôi khi được chứng kiến những niềm vui rất khác với nhiều nghề khác. Chúng tôi có thể vui vì một kết quả đo tốt hơn, một chỉ số cải thiện, một phản ứng nghe rõ ràng hơn. Nhưng sau cùng, điều khiến mình nhớ nhất lại thường là những câu chuyện rất nhỏ của gia đình. Một em bé lần đầu quay lại khi mẹ gọi. Một đứa trẻ lần đầu nhận ra tiếng bước chân của bố. Một bạn nhỏ nghe thấy tiếng chim ngoài cửa sổ và hỏi mẹ đó là tiếng gì. Một em bé đang tập nói bỗng nhiên gọi được “mẹ”. Hay đơn giản như Ngọc hôm nay, biết nghe lời mẹ và thơm mẹ.
Những khoảnh khắc ấy khiến tôi nhiều lần tự hỏi, có phải điều mình đang làm thực sự không chỉ là giúp một em bé nghe được âm thanh hay không?
Tất nhiên, về chuyên môn, đó vẫn là nền tảng của công việc. Chúng ta cần đánh giá thính lực, tìm hiểu nguyên nhân, lựa chọn giải pháp phù hợp, theo dõi khả năng tiếp cận âm thanh và đồng hành với gia đình trong quá trình phát triển kỹ năng nghe – nói. Nhưng khi một thiết bị được đặt lên tai hay một hành trình can thiệp bắt đầu, điều chúng ta hướng tới cuối cùng không chỉ là việc “nghe được”. Điều quan trọng hơn là âm thanh ấy phải bước vào cuộc sống của con, trở thành một phần trong những tương tác hàng ngày của con với bố mẹ, ông bà, anh chị em và thế giới xung quanh.
Bởi vậy, tôi luôn nghĩ rằng hành trình nghe của một đứa trẻ không chỉ diễn ra trong phòng tư vấn hay trong những buổi kiểm tra. Hành trình ấy tiếp tục ở nhà, trong từng bữa ăn, từng giờ chơi, từng lần mẹ gọi tên con, từng câu chuyện bố kể, từng bài hát cả nhà cùng nghe. Những điều tưởng như rất bình thường đối với một đứa trẻ nghe tốt lại trở thành những bài học vô cùng quý giá với một em bé đang học cách lắng nghe thế giới.
Và bố mẹ chính là những người thầy đầu tiên trong hành trình ấy.
Có những lúc bố mẹ hỏi tôi: “Chị ơi, bao giờ thì con mới nói được?” Tôi hiểu vì sao họ muốn có một mốc thời gian thật cụ thể. Khi lo lắng cho con, người ta luôn muốn biết mình còn phải chờ bao lâu nữa. Nhưng hành trình của mỗi đứa trẻ lại khác nhau. Có em tiến bộ rất nhanh, có em cần nhiều thời gian hơn. Có em phản ứng với âm thanh ngay từ những ngày đầu, có em cần rất nhiều lần lặp lại mới bắt đầu nhận ra. Có em khiến bố mẹ bất ngờ bằng một từ mới xuất hiện vào một ngày hoàn toàn bình thường. Và cũng có những em bé cần cả một chặng đường dài để có được những điều mà người khác tưởng rằng vốn dĩ rất tự nhiên.
Vì thế, tôi thường nhắc bố mẹ đừng bỏ qua những bước tiến nhỏ của con.
Hôm nay con quay lại khi mẹ gọi, hãy vui vì điều đó. Ngày mai con nhận ra tiếng bố, hãy kể cho nhau nghe. Một ngày khác con hiểu được một câu nói đơn giản, hãy ghi nhớ khoảnh khắc ấy. Khi con bắt đầu chủ động giao tiếp, hãy khuyến khích con. Khi con có thể nghe và làm theo một yêu cầu đơn giản, đừng nghĩ rằng đó chỉ là một việc nhỏ. Bởi những điều nhỏ bé ấy đang nối lại từng viên gạch trên con đường phát triển ngôn ngữ và giao tiếp của con.
Đôi khi, vì quá mong chờ một điều lớn lao, chúng ta quên mất cách vui với những điều đang xảy ra trước mắt.
Bố mẹ có thể đang chờ tiếng gọi “mẹ” đầu tiên, nên không để ý rằng hôm nay con đã quay lại khi mẹ gọi tên. Có thể đang mong con nói được một câu dài, nên quên mất rằng con vừa hiểu được một yêu cầu mà vài tháng trước con chưa hiểu. Có thể đang lo lắng về những điều con chưa làm được, đến mức không nhận ra con đã làm được rất nhiều điều mà trước đây gia đình từng nghĩ là còn rất xa.
Tôi nghĩ hành trình đồng hành với một em bé cũng là hành trình học cách nhìn thấy những thay đổi nhỏ ấy.
Mẹ Ngọc nói với tôi: “Cả nhà tâm trạng cũng mừng chị ạ. Nghe cũng nhẹ lòng hơn trước.”
Tôi rất thích chữ “nhẹ lòng”.
Bởi đôi khi, điều bố mẹ cần nhất không phải là một lời hứa rằng mọi thứ sẽ chắc chắn diễn ra theo đúng mong muốn. Điều họ cần là cảm giác mình đang đi đúng hướng, rằng những nỗ lực của cả gia đình đang tạo ra những thay đổi, rằng con đang từng chút một tiến về phía trước. Một em bé biết thơm mẹ có thể không phải là một cột mốc lớn về mặt chuyên môn, nhưng với bố mẹ, đó có thể là một dấu hiệu rằng con đang nghe, đang hiểu, đang kết nối với lời nói và tình cảm của những người thân yêu.
Và khi bố Ngọc ôm con, gọi con là “công chúa của bố” rồi nói rằng bố vui vì con nghe được, tôi nghĩ có lẽ không chỉ Ngọc đang học cách nghe thế giới. Cả gia đình cũng đang học cách nhìn thế giới của con bằng một ánh mắt khác. Một âm thanh mà trước đây có thể chỉ là âm thanh, giờ trở thành một dấu hiệu. Một câu nói mà trước đây bố mẹ không biết con có hiểu hay không, giờ đã có một câu trả lời. Một hành động nhỏ của con cũng đủ để cả nhà nhận ra rằng con đang bước thêm một bước.
Đó có lẽ là điều đẹp nhất của công việc này.
Không chỉ là giúp một em bé có thêm cơ hội nghe âm thanh, mà còn được nhìn thấy cả gia đình dần nhẹ lòng hơn qua từng thay đổi nhỏ của con. Được nhìn thấy bố mẹ từ những ngày đầu còn rất nhiều câu hỏi, rất nhiều lo lắng, dần trở nên bình tĩnh hơn. Được nghe họ kể về những điều con làm được ở nhà. Được nhận những bức ảnh mà đôi khi chẳng có gì đặc biệt ngoài một khuôn mặt đang cười, một chiếc máy nghe trên tai, một em bé đang chơi, đang ôm mẹ, đang đi học. Nhưng với người đã từng biết câu chuyện phía sau những bức ảnh ấy, mỗi tấm hình đều có một câu chuyện rất dài.
Nhiều năm làm công việc này, tôi đã gặp rất nhiều gia đình. Có những gia đình giờ đây không còn thường xuyên cần tôi tư vấn nữa. Con đã lớn hơn, đã đi học, đã có những mối quan tâm riêng. Có những em bé ngày nào còn nằm trong vòng tay mẹ, giờ đã có thể tự tin trò chuyện. Có những gia đình từng khiến tôi lo lắng rất nhiều trong những ngày đầu, sau này quay lại chỉ để kể rằng con đã làm được điều này, điều kia. Có những bố mẹ lâu lâu lại gửi một tấm ảnh, một đoạn video hoặc một câu chuyện rất ngắn. Và lần nào tôi cũng thấy trong lòng mình có một niềm vui rất khó gọi tên.
Có lẽ bởi trong nghề này, mình không chỉ chứng kiến một kết quả. Mình chứng kiến một cuộc sống đang thay đổi.
Tôi vẫn nhớ những ánh mắt của bố mẹ trong lần đầu gặp nhau. Có ánh mắt hoang mang, có ánh mắt cố tỏ ra bình tĩnh nhưng vẫn đầy lo lắng, có người hỏi rất nhiều, có người gần như không biết phải bắt đầu từ đâu. Và rồi qua thời gian, những ánh mắt ấy thay đổi. Có thể vẫn còn những câu hỏi mới, bởi mỗi giai đoạn phát triển của con lại có những điều cần quan tâm, nhưng bên trong đó đã có thêm sự tự tin và bình tĩnh. Họ bắt đầu biết quan sát con, biết vui với những tiến bộ nhỏ, biết cách tạo ra nhiều cơ hội nghe và giao tiếp cho con trong cuộc sống hàng ngày.
Đối với tôi, đó là một phần rất quan trọng của công việc.
Bởi không ai có thể đồng hành cùng một đứa trẻ mãi trong một căn phòng tư vấn. Điều quan trọng là những gì chúng ta cùng nhau xây dựng phải trở thành một phần trong cuộc sống của gia đình. Một người mẹ biết cách gọi con và chờ con phản hồi. Một người bố biết rằng những cuộc trò chuyện với con có ý nghĩa. Ông bà hiểu vì sao cần kiên nhẫn khi nói chuyện với cháu. Cả gia đình cùng tạo ra một môi trường mà ở đó em bé có nhiều cơ hội được nghe, được hiểu, được đáp lại và được khuyến khích giao tiếp.
Tôi thường nghĩ rằng những điều lớn lao trong cuộc sống đôi khi bắt đầu từ những điều rất nhỏ. Một hành trình nghe có thể bắt đầu từ một quyết định của bố mẹ. Một kỹ năng ngôn ngữ có thể bắt đầu từ một âm thanh. Một câu nói có thể bắt đầu từ một lần con hiểu được lời mẹ. Và một niềm hy vọng rất lớn đôi khi lại bắt đầu từ một khoảnh khắc giản dị như việc một em bé quay sang thơm mẹ khi nghe mẹ nói: “Thơm mẹ đi.”
“Con biết thơm mẹ rồi bác ạ.”
Câu nói của mẹ Ngọc cứ ở lại trong tôi như vậy.
Tôi nghĩ rồi sẽ còn rất nhiều câu chuyện như thế. Sẽ còn những ngày bố mẹ gửi cho tôi một bức ảnh và kể rằng hôm nay con làm được điều gì đó lần đầu tiên. Có thể là một từ mới, một câu nói mới, một phản ứng mới với âm thanh, một lần con chủ động gọi bố mẹ, hay đơn giản chỉ là một hành động mà trước đây con chưa từng làm. Và có lẽ tôi vẫn sẽ vui như hôm nay, bởi sau nhiều năm, tôi vẫn chưa bao giờ coi những điều ấy là nhỏ.
Mỗi em bé có một tốc độ riêng. Mỗi gia đình có một hành trình riêng. Nhưng điều khiến tôi thấy mình may mắn là được bước vào một phần rất đặc biệt trong hành trình ấy, được chứng kiến những ngày đầu còn nhiều lo lắng và rồi có cơ hội nghe bố mẹ kể về những ngày bình yên hơn.
Có những niềm vui không cần phải thật lớn mới đáng nhớ.
Đôi khi chỉ là một em bé quay sang khi mẹ gọi. Một người bố vốn ít nói bỗng ôm con thật lâu và nói: “Bố vui quá.” Một người mẹ nhắn cho mình rằng: “Con biết thơm mẹ rồi bác ạ.”
Và mình ngồi ở một nơi nào đó, đọc tin nhắn ấy, mỉm cười và nghĩ rằng: Ừ, hôm nay Ngọc đã tiến thêm một chút rồi.
Còn với mình, được nhìn thấy một gia đình nhẹ lòng hơn một chút cũng đã là một niềm vui rất lớn.
Có lẽ vì thế mà sau từng ấy năm, tôi vẫn nhớ rất nhiều gia đình mình từng đồng hành. Và thật vui khi sau từng ấy thời gian, mình vẫn được nghe bố mẹ kể về những bước tiến của con.
Những bước tiến đôi khi rất nhỏ.
Nhưng trong một hành trình dài, chính những điều nhỏ bé ấy lại là thứ làm nên một câu chuyện thật đẹp.
Để lại một bình luận