Có những ngày, ta cảm thấy mình như đang chạy đua với chính cuộc sống này. Mọi thứ diễn ra quá nhanh, công việc chồng chất, con cái, gia đình, những mối quan hệ cần quan tâm, và cả những cảm xúc mơ hồ mà ta không kịp gọi tên. Chỉ cần một điều nhỏ cũng có thể khiến ta bực bội, mất kiểm soát, hay buông ra những lời không nên nói.
Nhưng rồi, trong một khoảnh khắc nào đó, ta chợt nhận ra bình tĩnh không phải là điều tự nhiên mà có. Bình tĩnh là một kỹ năng, một năng lực được nuôi dưỡng bằng sự thực hành, bằng cách quay về với chính mình. Và chánh niệm chính là con đường giúp ta làm điều đó.
Chánh niệm (mindfulness) là khả năng nhận biết rõ ràng điều đang xảy ra trong hiện tại, mà không phán xét, không chạy theo hay chống lại nó.
Đó là khi ta biết mình đang hít vào, biết mình đang thở ra. Là khi ta nhận ra cơn giận đang dâng lên trong lòng, mà không để nó dẫn dắt hành động. Là khi ta nghe người khác nói thật sự bằng cả sự hiện diện, chứ không chỉ đợi đến lượt mình đáp lại.
Chánh niệm không phải là cố gắng trở nên “tốt hơn” hay “thánh thiện hơn”. Nó chỉ đơn giản là sống trọn vẹn trong từng giây phút dù giây phút ấy vui, buồn, hay chỉ là bình thường.
Khi ta mất bình tĩnh, thực ra là ta đang bị cuốn vào một cảm xúc mạnh mẽ, không còn đủ khoảng cách để nhìn rõ nó. Cơn giận, nỗi sợ, hay sự bực bội đến rất nhanh giống như một làn sóng. Nếu ta phản ứng ngay lập tức, ta bị cuốn trôi. Nhưng nếu ta biết dừng lại, thở một hơi sâu, quan sát cảm xúc ấy mà không chạy theo, làn sóng ấy sẽ đi qua.
Thực hành chánh niệm chính là rèn luyện thói quen dừng lại. Dừng để thấy rõ, để hiểu, để không bị cuốn vào những phản ứng tự động.
Khi ta có chánh niệm, ta không còn nói những lời làm tổn thương người khác chỉ vì một phút nóng nảy, không vội vàng ra quyết định trong lúc tâm chưa yên, và cũng không tự trách mình quá lâu vì những điều đã qua.
Chánh niệm không làm cho cuộc sống bớt thử thách, nhưng nó cho ta một khoảng không gian trong tâm, để lựa chọn cách phản ứng thay vì chỉ phản ứng theo bản năng.
Có lẽ, cách đơn giản nhất để thực hành chánh niệm chính là quay về với hơi thở. Hơi thở là thứ luôn ở bên ta, nhưng ta lại hiếm khi chú ý đến nó. Tôi học cách dừng lại giữa bộn bề, và chỉ thở chậm, cảm nhận hơi thở đi vào, đi ra. Cảm nhận lồng ngực đang nở ra rồi co lại.
Chỉ vài phút thôi, tâm trí mình dần lắng xuống. Như mặt hồ ngừng gợn sóng khi không còn gió.
Có những buổi sáng, tôi bắt đầu ngày mới bằng vài phút ngồi yên, hít thở nhẹ nhàng. Chỉ cần vậy thôi, tôi thấy mình tỉnh táo hơn, dịu dàng hơn với chính mình. Dù hôm đó có nhiều việc phải làm, nhưng tôi không còn vội vã hay căng thẳng như trước.
Tôi tập chánh niệm trong những việc nhỏ hằng ngày
Thực hành chánh niệm không nhất thiết phải ngồi thiền hàng giờ hay ở trong một không gian yên tĩnh mà tập chánh niệm trong từng việc nhỏ của đời sống thường nhật. Như khi rửa bát, cảm nhận dòng nước ấm chảy qua tay; khi pha trà, nghe tiếng nước rót, ngửi hương trà lan tỏa; khi ăn, nhai chậm, cảm nhận vị của thức ăn; khi bước đi, biết rằng mình đang đi, từng bước một.
Những khoảnh khắc tưởng chừng bình thường ấy, nếu thật sự hiện diện, lại chính là liều thuốc chữa lành mạnh mẽ. Bởi khi chú tâm vào hiện tại, tâm trí không còn rong ruổi về quá khứ hay lo sợ tương lai.
Nhiều người nói với tôi: “Em không có thời gian để thực hành chánh niệm đâu, bận lắm!” Nhưng thật ra, chánh niệm không đòi hỏi thêm thời gian. Nó chỉ đòi hỏi ta thay đổi cách ta hiện diện. Ta vẫn làm việc đó, chỉ là làm với sự tỉnh thức.
Có một bài thực tập chánh niệm mà tôi rất thích, gọi là “gọi tên cảm xúc”. Khi ta đang giận, thay vì nói hay hành động ngay, ta chỉ cần thầm nhận diện: “Đây là cơn giận.”, “Đây là nỗi buồn.”, “Đây là sự thất vọng.”
Việc gọi tên không làm cảm xúc biến mất ngay, nhưng nó giúp ta tách mình khỏi cảm xúc đó, giống như người đang đứng nhìn đám mây trôi qua bầu trời. Ta không phải là cơn giận, không phải là nỗi buồn. Ta chỉ nhận biết rằng chúng đang có mặt, rồi sẽ trôi đi.
Thở – nhận biết – gọi tên. Chỉ ba bước đơn giản ấy, nhưng đủ để giúp ta giữ bình tĩnh và làm chủ tâm mình.
Hãy tập thực hành chánh niệm nơi làm việc
Công việc là môi trường dễ khiến ta căng thẳng nhất. Tôi thường áp dụng vài cách nhỏ để giữ chánh niệm trong ngày làm việc:
-
Bắt đầu ngày mới bằng một hơi thở sâu. Trước khi mở email hay điện thoại, chỉ cần ba hơi thở thật chậm, giúp tâm mình ổn định.
-
Khi nghe ai đó nói, chỉ nghe thôi. Không ngắt lời, không phán xét, không suy nghĩ xem nên đáp lại thế nào. Chỉ nghe với trọn vẹn sự chú tâm.
-
Sau mỗi cuộc họp căng thẳng, dành một phút thở. Dù chỉ là vài giây, cũng giúp mình “reset” năng lượng, không mang tâm trạng đó sang việc khác.
Chánh niệm không làm ta bớt bận, nhưng giúp ta làm việc với tâm sáng suốt và nhẹ nhàng hơn. Khi tâm ta bình an, hiệu quả công việc cũng tăng lên một cách tự nhiên.
Tập chánh niệm trong tình yêu và gia đình
Trong các mối quan hệ, đặc biệt là với người thân, đôi khi ta dễ mất bình tĩnh nhất. Vì quá quen, ta dễ phản ứng nhanh, nói những lời không cần nghĩ.
Chánh niệm dạy ta ngừng lại trước khi nói. Khi giận, ta hít một hơi sâu. Khi buồn, ta quan sát cảm xúc trong lòng. Khi thấy người kia nói điều gì đó khiến mình tổn thương, ta biết rằng mình đang đau, và chỉ cần thở với nỗi đau đó.
Có lần, tôi và con gái nhỏ có một cuộc “xung đột” nho nhỏ. Con giận, tôi cũng nóng. Nhưng thay vì tranh cãi, tôi quay lưng đi rửa tay, thở vài nhịp thật sâu. Khi trở lại, giọng tôi đã dịu hơn, và con cũng đã thôi khóc. Khi ta bình tĩnh, ta truyền năng lượng bình an ấy cho người khác.
Chánh niệm trong tình yêu không phải là cố gắng trở nên hoàn hảo, mà là hiện diện đủ để hiểu và thương.
Nhiều người nghĩ rằng muốn bình tĩnh thì phải rời xa cuộc sống, tìm nơi yên tĩnh, đi thiền hay du lịch. Nhưng thật ra, bình tĩnh không nằm ở nơi ta đến, mà nằm ở cách ta sống.
Nếu ta không biết quay về với chính mình, dù ở nơi yên bình nhất, tâm vẫn sẽ xao động. Còn nếu ta biết dừng lại, biết thở, biết lắng nghe chính mình thì ngay giữa phố xá ồn ào, ta vẫn có thể có một góc bình an.
Chánh niệm không phải là trốn khỏi đời sống, mà là sống trọn vẹn trong đời sống ấy, với sự tỉnh thức và lòng biết ơn.
Thực hành chánh niệm không phải là việc “một sớm một chiều”. Có những ngày, ta thấy dễ dàng; nhưng cũng có những ngày, tâm vẫn loạn, vẫn nóng, vẫn phản ứng.
Điều đó hoàn toàn bình thường. Quan trọng là ta nhận ra và quay về. Mỗi lần lạc, chỉ cần quay về với hơi thở là ta đang đi đúng hướng.
Giống như trồng một cái cây: không thể thúc ép nó lớn nhanh, chỉ có thể chăm sóc bằng sự kiên nhẫn và tình thương. Tâm bình tĩnh cũng vậy, nó lớn lên từng ngày, qua những khoảnh khắc ta chọn sống chánh niệm.
Thực hành chánh niệm để giữ bình tĩnh không phải là chuyện xa xôi hay khó làm. Đó chỉ là một cách sống chậm lại, nhìn sâu hơn, và thở ý thức hơn. Khi ta có mặt thật sự cho chính mình, ta cũng có thể có mặt thật sự cho người khác.
Trong thế giới đầy biến động này, chánh niệm là món quà quý nhất ta có thể trao cho chính mình. Vì khi tâm ta yên, mọi thứ xung quanh cũng dần trở nên nhẹ nhàng.
Và rồi, ta sẽ nhận ra: Bình tĩnh không nằm ở việc kiểm soát mọi thứ, mà nằm ở việc ta biết trở về với chính hơi thở, với hiện tại, với lòng mình.
Để lại một bình luận