Hầu như ai trong chúng ta cũng từng nghe thấy tiếng ù ù, vo vo trong tai vào một lúc nào đó. Nhưng khi âm thanh ấy không bao giờ biến mất, nó có thể trở thành một “cực hình” thực sự.
Mỗi ngày, hàng triệu người trên khắp thế giới đang sống cùng chứng ù tai. Nhưng tôi muốn nói thật rõ ràng: nếu bạn đang chịu đựng tiếng ù tai, vẫn còn rất nhiều hy vọng. Có thể chưa có “thuốc đặc trị” cho ù tai, nhưng sự thoải mái lâu dài hoàn toàn có thể đạt được nhờ vào quá trình làm quen (habituation) với tiếng ù tai.
Làm quen với ù tai là gì?
“Habituation” – hay quá trình làm quen, có nghĩa là bạn “quen dần” với tiếng ù, đến mức não bạn tự động lọc bỏ nó ra khỏi nhận thức. Khi đó, tiếng ù tai không còn làm phiền bạn nữa – não bạn ngừng chú ý đến nó, và âm thanh ấy dần biến mất khỏi vùng nhận thức của bạn.
Nghe có vẻ khó tin, đặc biệt là khi bạn đang khổ sở vì tiếng ù tai quá to hay ám ảnh. Nhiều người nghĩ:
“Tiếng ù của tôi lớn thế này, làm sao mà có thể bỏ qua được chứ?”
Thay vì đi sâu vào giải thích khoa học phức tạp, tôi muốn chia sẻ một cách hiểu dễ hơn – rằng quá trình này hoàn toàn khả thi với mọi bệnh nhân ù tai, và là chiến lược hiệu quả nhất để đạt được sự thoải mái lâu dài.
Bộ não có thể “lọc” tiếng ù tai
Không có gì “hỏng hóc” trong tai, não hay hệ thần kinh của bạn khiến bạn không thể làm quen với ù tai. Thực tế, não của chúng ta vốn có cơ chế lọc cảm giác tự động, giúp loại bỏ những thông tin vô nghĩa khỏi ý thức.
Hãy nghĩ xem, lúc này bạn không để ý đến cảm giác quần áo chạm vào da, không chú ý tới mọi thứ trong tầm nhìn ngoại biên, hay nhiệt độ không khí quanh bạn. Bạn có nhớ lần nào bước vào căn phòng nặng mùi, rồi chỉ vài phút sau bạn… không còn nhận thấy mùi đó nữa không? Đó chính là quá trình làm quen.
Tương tự, chúng ta vẫn “lọc” âm thanh nền mỗi ngày – như tiếng quạt, tiếng xe ngoài đường, hoặc tiếng người nói chuyện xung quanh khi bạn đang tập trung vào ai đó trong quán cà phê. Não chúng ta “giảm âm lượng” của những tiếng không quan trọng để tập trung vào điều thật sự cần thiết — và ù tai cũng có thể được xử lý theo cách đó.
Hai trở ngại chính khiến não không “lọc bỏ” được tiếng ù tai
Nhiều người lầm tưởng rằng chính tiếng ù là “thủ phạm” gây ra khổ sở. Thực ra, vấn đề nằm ở cách chúng ta phản ứng với tiếng ù – về mặt cảm xúc, tâm lý và sinh lý.
Có hai yếu tố chính khiến não không thể làm quen được với ù tai:
1. Tiếng ù gây lo âu
Con người tiến hóa để dùng thính giác như hệ thống cảnh báo nguy hiểm. Khi não “diễn giải” một âm thanh nào đó là mối đe dọa, nó kích hoạt phản ứng “chiến hay chạy” (fight-or-flight).
Trong trạng thái này, cơ thể tiết ra adrenaline và norepinephrine, khiến tim đập nhanh, hơi thở gấp, và giác quan nhạy bén hơn – sẵn sàng đối phó với nguy hiểm. Vì thế, khi não cho rằng tiếng ù là “nguy hiểm”, bạn không thể nào bỏ qua nó được.
2. Não không phân biệt được “nguy hiểm thật” và “nguy hiểm tưởng tượng”
Não chúng ta phản ứng giống hệt nhau trước mối đe dọa thật và mối đe dọa tưởng tượng. Ví dụ, nói trước đám đông không hề nguy hiểm, nhưng nhiều người vẫn run rẩy, tim đập mạnh như thể đang đối mặt với nguy cơ thật sự.
Nguyên nhân là nỗi sợ. Khi ta sợ, não tin rằng mối nguy là thật, và cơ thể phản ứng tương ứng – kể cả khi chẳng có gì nguy hiểm.
Vòng luẩn quẩn của căng thẳng và ù tai
Trong một tình huống nguy hiểm thật, khi mối đe dọa qua đi, cơ thể sẽ kích hoạt hệ thần kinh “nghỉ ngơi và tiêu hóa” (rest-and-digest) để lấy lại cân bằng. Nhưng với ù tai, âm thanh không bao giờ biến mất, khiến bạn kẹt mãi trong trạng thái “chiến hay chạy”.
Dần dần, não bắt đầu gắn cảm xúc tiêu cực – lo lắng, sợ hãi, bực bội, trầm cảm – với tiếng ù. Từ đó, tiếng ù không chỉ là âm thanh khó chịu nữa, mà trở thành một nguồn gốc gây căng thẳng liên tục.
Một số người có thể tự nhiên làm quen được theo thời gian, nhưng nhiều người khác thì không – tiếng ù ngày càng to, khó chịu, ảnh hưởng tới giấc ngủ, năng suất, và chất lượng cuộc sống.
Càng lo lắng, ù tai càng nặng. Càng nặng, bạn càng mất ngủ, càng mất tập trung. Vòng luẩn quẩn này có thể phá vỡ – nhưng cần thời gian và phương pháp đúng.
Làm thế nào để tìm lại sự bình yên?
Để tìm thấy sự thoải mái thật sự, bạn cần loại bỏ những rào cản khiến não không thể tự làm quen với tiếng ù. Điều này đồng nghĩa với việc thay đổi phản ứng cảm xúc, tâm lý và sinh lý của bạn trước âm thanh đó.
Habituation là một quá trình, không phải kết quả đến sau một đêm. Sẽ có những ngày bạn thấy tiến bộ, rồi lại có lúc “tụt lại”. Nhưng điều quan trọng là chất lượng cuộc sống được cải thiện dần dần, ngay cả khi bạn chưa “hết ù tai”.
Những chiến lược khác để làm quen với ù tai
Thiền không phải là con đường duy nhất. Các liệu pháp khác như trị liệu âm thanh (sound therapy) và liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) cũng mang lại hiệu quả cao.
Nghiên cứu đã chứng minh điều này: Một nghiên cứu năm 2021 cho thấy những người tham gia chương trình làm quen với ù tai trong 6 tháng giảm đáng kể mức độ khó chịu, độ to và tác động của ù tai lên cuộc sống. Một nghiên cứu khác ghi nhận, những bệnh nhân hoàn tất liệu trình này duy trì kết quả tích cực về trầm cảm và lo âu ngay cả sau 5 năm.
Máy trợ thính có giúp giảm ù tai không?
Có. Vì ù tai thường đi kèm mất thính lực, nên đeo máy trợ thính giúp người bệnh nghe được toàn dải âm thanh trở lại – khi đó, não dễ dàng “quên đi” tiếng ù hơn. Nhiều người sau khi dùng máy cho biết tiếng ù mờ dần, hòa vào nền âm thanh xung quanh.
Nếu bạn đang nghe thấy tiếng ù trong tai, hãy kiểm tra thính lực toàn diện. Bạn có thể tìm phòng khám chuyên điều trị ù tai trong danh bạ của các trung tâm thính học.
Lưu ý: không phải phòng khám nào cũng điều trị ù tai, vì vậy hãy xem kỹ thông tin từng nơi để tìm địa chỉ phù hợp.
Để lại một bình luận