Có một thói quen mà rất nhiều người trong chúng ta đã hình thành từ khi còn nhỏ: cứ nhìn thấy một chút ráy tai là phải tìm cách lấy ra cho thật sạch. Một chiếc tăm bông, một chiếc móc tai nhỏ, thậm chí có người còn dùng đủ loại dụng cụ để đưa sâu vào trong ống tai với suy nghĩ rằng càng lấy được nhiều ráy tai thì tai càng sạch và càng khỏe.
Không ít người còn cảm thấy khó chịu nếu một ngày không vệ sinh tai, bởi trong suy nghĩ của chúng ta, ráy tai thường gắn với hai chữ “bẩn” và “mất vệ sinh”. Nhưng nếu nhìn từ góc độ sức khỏe, có lẽ chúng ta nên đặt lại một câu hỏi rất đơn giản: ráy tai có thật sự bẩn đến mức cần phải loại bỏ thường xuyên như vậy không?
Câu trả lời có thể khiến nhiều người bất ngờ: ráy tai không phải là thứ cơ thể tạo ra một cách vô ích, càng không phải một loại “chất bẩn” mà chúng ta nhất thiết phải lấy bỏ mỗi ngày.
Ráy tai, hay còn gọi là cerumen, được hình thành từ sự kết hợp giữa chất tiết của các tuyến trong ống tai, tế bào da chết và những thành phần nhỏ từ môi trường bên ngoài. Nó tồn tại ở đó như một phần tự nhiên của hệ thống bảo vệ tai. Lớp ráy tai giúp giữ cho da trong ống tai không bị quá khô, đồng thời góp phần giữ lại bụi bẩn và một số tác nhân từ bên ngoài, hạn chế việc chúng đi sâu hơn vào trong. Chính vì thế, việc có một chút ráy tai trong ống tai hoàn toàn không đồng nghĩa với việc tai của bạn đang “bẩn” hay bạn đang vệ sinh chưa đủ tốt. Trái lại, một đôi tai khỏe mạnh thường vẫn có ráy tai, bởi đó là một phần của cơ chế bảo vệ tự nhiên mà cơ thể đã tạo ra.
Điều thú vị là đôi tai của chúng ta vốn có khả năng tự làm sạch khá tốt. Da trong ống tai liên tục phát triển và dịch chuyển từ phía trong ra ngoài, mang theo ráy tai cùng những bụi bẩn nhỏ tích tụ trong quá trình sinh hoạt hằng ngày. Khi ráy tai di chuyển ra gần cửa tai, chúng ta có thể dễ dàng lau phần bên ngoài bằng khăn sạch mà không cần đưa bất kỳ dụng cụ nào vào sâu bên trong. Đây cũng là lý do tại sao trong nhiều trường hợp, chúng ta không cần phải có một “lịch vệ sinh tai” quá nghiêm ngặt như vẫn nghĩ. Cơ thể đã có sẵn một cơ chế làm sạch tự nhiên, và điều chúng ta cần làm đôi khi không phải là can thiệp nhiều hơn mà là biết khi nào nên để đôi tai được yên.
Thế nhưng, chính vì chúng ta quá quen với cảm giác muốn làm sạch tai nên tăm bông đã trở thành một vật dụng gần như không thể thiếu trong phòng tắm của nhiều gia đình. Sau khi tắm, rất nhiều người có thói quen lấy tăm bông ngoáy tai, thậm chí đưa vào khá sâu để cố gắng lấy hết phần ráy tai nhìn thấy hoặc cảm nhận được. Cảm giác sau đó có thể rất dễ chịu bởi chúng ta có cảm giác tai đã sạch hơn, nhẹ hơn. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ tăm bông không phải lúc nào cũng lấy ráy tai ra ngoài. Trong nhiều trường hợp, hành động này có thể vô tình đẩy ráy tai sâu hơn vào trong ống tai, khiến ráy tai tích tụ và trở nên cứng hơn theo thời gian. Không chỉ vậy, da trong ống tai rất mỏng và nhạy cảm, việc chà xát thường xuyên có thể gây kích ứng, trầy xước hoặc làm tổn thương lớp bảo vệ tự nhiên của da. Nếu đưa dụng cụ quá sâu, nguy cơ làm tổn thương màng nhĩ cũng là điều không thể xem nhẹ.
Có một điều nữa mà chúng ta thường không để ý: càng cố lấy ráy tai thật sạch, đôi khi chúng ta lại càng khiến tai phải “làm việc” nhiều hơn để tự bảo vệ mình. Khi lớp ráy tai tự nhiên bị lấy đi liên tục, da trong ống tai có thể trở nên khô và dễ kích ứng hơn. Việc ngoáy tai nhiều lần cũng có thể tạo ra những tổn thương rất nhỏ mà mắt thường khó nhận thấy. Khi đó, cảm giác ngứa hoặc khó chịu xuất hiện và chúng ta lại nghĩ rằng tai đang có ráy nên tiếp tục ngoáy. Một vòng lặp cứ thế hình thành: càng ngoáy càng ngứa, càng ngứa càng muốn ngoáy, và cuối cùng thứ gây khó chịu cho tai lại chính là thói quen vệ sinh mà chúng ta tưởng rằng đang giúp tai khỏe hơn.
Tất nhiên, nói rằng ráy tai có vai trò bảo vệ không có nghĩa là chúng ta nên mặc kệ mọi tình trạng tích tụ ráy tai. Trong một số trường hợp, ráy tai có thể tích tụ quá nhiều, trở nên cứng và tạo thành nút ráy tai, khiến ống tai bị bít lại. Khi đó, một số người có thể cảm thấy tai bị đầy, nghe kém hơn, ù tai hoặc có cảm giác âm thanh bị nghẹt như đang nghe qua một lớp vật cản. Đặc biệt, nếu tình trạng này xuất hiện đột ngột, nhiều người có thể nghĩ ngay rằng mình bị mất thính lực hoặc tai có vấn đề nghiêm trọng, trong khi nguyên nhân đôi khi chỉ là ráy tai bịt kín ống tai. Tuy nhiên, điều quan trọng là chúng ta không nên tự kết luận mọi trường hợp nghe kém đều do ráy tai. Nếu khả năng nghe thay đổi, đặc biệt là thay đổi đột ngột hoặc chỉ xảy ra ở một bên tai, việc được kiểm tra bởi nhân viên y tế hoặc chuyên gia thính học vẫn rất cần thiết để xác định nguyên nhân chính xác.
Đây cũng là lý do mình thường muốn nhắc mọi người rằng đừng biến việc vệ sinh tai thành một cuộc “tổng vệ sinh”. Tai không cần phải sạch theo nghĩa không còn một chút ráy tai nào mới được xem là khỏe mạnh. Điều quan trọng hơn là ống tai không bị tắc nghẽn, không bị viêm, không bị tổn thương và khả năng nghe vẫn ổn định. Nếu bạn chỉ nhìn thấy một ít ráy tai ở phần ngoài của tai nhưng không đau, không ngứa bất thường, không chảy dịch và không có dấu hiệu nghe kém, bạn hoàn toàn có thể để tai tự thực hiện công việc của mình. Khi cần vệ sinh, chỉ cần lau nhẹ phần vành tai và khu vực cửa tai bằng khăn sạch, thay vì đưa tăm bông hoặc các dụng cụ khác vào sâu trong ống tai.
Với trẻ nhỏ, câu chuyện này lại càng đáng lưu ý. Trẻ thường chưa thể tự mô tả chính xác cảm giác trong tai, vì vậy cha mẹ đôi khi nhìn thấy ráy tai và lập tức tìm cách lấy ra cho con. Có những trường hợp cha mẹ nghĩ rằng mình đang chăm sóc con rất cẩn thận nhưng lại vô tình làm xước ống tai hoặc đẩy ráy tai sâu vào bên trong. Nếu trẻ có biểu hiện đau tai, nghe kém, thường xuyên kéo hoặc dụi tai, có dịch chảy ra từ tai hoặc có những thay đổi bất thường khác, tốt hơn hết là đưa trẻ đi kiểm tra thay vì tự dùng dụng cụ để xử lý tại nhà. Đặc biệt, với những trẻ đang có vấn đề về thính lực hoặc đang trong quá trình theo dõi, việc xác định đúng nguyên nhân của một thay đổi về khả năng nghe có ý nghĩa rất quan trọng, bởi không nên để một vấn đề cần được đánh giá chuyên môn bị bỏ qua chỉ vì chúng ta nghĩ đó đơn giản là “nhiều ráy tai”.
Một thói quen khác cũng cần đặc biệt tránh là sử dụng những phương pháp lấy ráy tai thiếu cơ sở, chẳng hạn như nến lấy ráy tai. Nhiều người tin rằng phương pháp này có thể tạo lực hút để kéo ráy tai ra ngoài, nhưng việc đưa một vật đang cháy gần tai lại tiềm ẩn nguy cơ gây bỏng và tổn thương. Đôi tai vốn là một cơ quan rất tinh tế, vì vậy không phải phương pháp nào được quảng cáo là “làm sạch tai” cũng thực sự tốt cho tai. Khi ráy tai gây bít tắc hoặc xuất hiện các triệu chứng bất thường, cách an toàn hơn là để người có chuyên môn đánh giá tình trạng và lựa chọn phương pháp xử lý phù hợp, thay vì cố gắng tự làm sạch bằng những dụng cụ hoặc phương pháp có thể gây thêm tổn thương.
Có lẽ điều khó nhất không phải là thay đổi một chiếc tăm bông hay bỏ đi một chiếc móc tai, mà là thay đổi chính suy nghĩ của chúng ta về chữ “sạch”. Chúng ta đã quen với việc nhìn thấy ráy tai và cảm thấy khó chịu, bởi từ rất lâu, ráy tai được xem như một thứ cần phải loại bỏ. Nhưng cơ thể con người không phải lúc nào cũng vận hành theo cách “càng sạch càng tốt”. Có những thứ tồn tại trên cơ thể với một chức năng nhất định, và ráy tai chính là một ví dụ rất rõ. Cũng giống như lớp dầu tự nhiên trên da hay hàng rào bảo vệ của niêm mạc, ráy tai có vai trò riêng trong việc duy trì môi trường khỏe mạnh của ống tai. Vì vậy, thay vì cố gắng loại bỏ tất cả, chúng ta nên học cách nhận biết khi nào nó thực sự trở thành vấn đề.
Sau nhiều năm làm việc trong lĩnh vực thính học, mình càng nhận ra rằng chăm sóc đôi tai đôi khi không nằm ở việc chúng ta làm thật nhiều cho nó, mà nằm ở việc biết điều gì không nên làm. Không đưa vật nhọn vào tai, không ngoáy tai quá sâu, không cố lấy hết ráy tai bằng mọi giá, không tự điều trị khi xuất hiện các triệu chứng bất thường và không mặc định rằng mọi tình trạng nghe kém đều bắt nguồn từ ráy tai. Những điều tưởng như rất nhỏ ấy lại có thể giúp chúng ta tránh được không ít tổn thương không đáng có.
Và nếu hôm nay bạn vừa nhìn thấy một chút ráy tai trong tai mình rồi lập tức muốn tìm chiếc tăm bông, có lẽ hãy dừng lại một chút. Hãy nhớ rằng tai không cần phải sạch bong mới là một đôi tai khỏe mạnh. Một chút ráy tai có thể đơn giản chỉ là dấu hiệu cho thấy cơ thể bạn đang thực hiện đúng công việc vốn có của nó. Hãy để đôi tai được bảo vệ theo cách tự nhiên nhất có thể, và chỉ can thiệp khi thật sự cần thiết. Bởi suy cho cùng, mục tiêu của việc chăm sóc thính lực không phải là khiến đôi tai trở nên “sạch” theo tiêu chuẩn của mắt nhìn, mà là giúp đôi tai khỏe mạnh, không bị tổn thương và có thể đồng hành cùng chúng ta trong việc lắng nghe thế giới thật lâu về sau.
Để lại một bình luận