Ù tai và tăng thính: Tái lập tư duy tích cực

Khi bạn sống chung với chứng ù tai, tăng thính hay bất kỳ tình trạng mãn tính nào ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống, thế giới xung quanh có thể trở nên đầy đe dọa.

Khi triệu chứng dao động hoặc nặng dần theo thời gian, và cuộc sống bình thường dường như chỉ còn là ký ức, việc duy trì suy nghĩ tích cực có thể trở nên vô cùng khó khăn.

Với ù tai và các tình trạng rối loạn dung nạp âm thanh khác, quá trình hồi phục luôn khả thi thông qua một cơ chế gọi là thích nghi (habituation). Nhưng không có “phép màu” nào xảy ra trong một sớm một chiều. Con đường đến sự nhẹ nhõm luôn quanh co và đầy thử thách.

Tiến trình ấy như việc đi ba bước về phía trước rồi lại lùi hai bước, cứ lặp đi lặp lại cho đến khi bạn đạt được thành công. Những bước lùi là điều không thể tránh khỏi, và mỗi lần như thế có thể khiến bạn cảm thấy như phải bắt đầu lại từ đầu.

Ngay cả khi những thay đổi tích cực đang diễn ra quanh bạn – thậm chí khi sự cải thiện là không thể phủ nhận – thì cảm nhận được điều đó một cách nhất quán vẫn là điều không dễ. Đối với nhiều người, sự tiến triển lại dẫn đến kỳ vọng cao hơn, rồi kéo theo thất vọng khi những thời khắc khó khăn lại ập đến.

Với những hạn chế đó, không khó hiểu vì sao nhiều người mắc ù tai hoặc tăng thính thường rơi vào tình trạng suy nghĩ tiêu cực, tưởng tượng thảm họa, trầm cảm và lo lắng dai dẳng.

Nhưng bạn hoàn toàn có thể làm nhiều điều để cảm thấy tích cực hơn. Thật vậy, chỉ với một chút nỗ lực, bạn có thể rèn luyện lại bộ não để hướng đến suy nghĩ tích cực, từ đó cải thiện chất lượng sống ở mọi chặng đường trong hành trình phục hồi.

Trong bài viết này, bạn sẽ học được nhiều chiến lược và kỹ thuật giúp thay đổi tư duy một cách triệt để, để có thể trải nghiệm những suy nghĩ, cảm xúc và trạng thái tích cực một cách thường xuyên hơn.

Rèn luyện “cơ bắp” tư duy tích cực

Chúng ta đều có khả năng tự nhiên để nghĩ tích cực, nhưng tư duy tích cực là một kỹ năng – và kỹ năng thì có thể được rèn luyện và cải thiện.

Hãy tưởng tượng tư duy tích cực giống như một loại “cơ bắp tinh thần” – càng tập luyện thường xuyên, càng khỏe mạnh.

Với các kỹ năng khác, điều này dễ hình dung hơn. Nếu bạn muốn viết tốt, bạn cần viết mỗi ngày. Nếu muốn chơi giỏi poker hay cờ vua, bạn phải luyện tập thường xuyên.

Tư duy tích cực, lòng biết ơn, hình dung tích cực và sự tự tin – tất cả đều có thể được “tập luyện” tương tự như vậy.

Bạn có thể làm cho từng “cơ bắp tư duy” này trở nên mạnh mẽ hơn rất nhiều – điều này có thể hoàn toàn thay đổi cách bạn cảm nhận thực tại, ngay cả khi bạn đang phải sống chung với ù tai hoặc tăng thính nặng.

Nhưng có một điều kiện: bạn phải kiên trì và thực hành mỗi ngày. Nếu không sử dụng thường xuyên, các “cơ bắp” tinh thần này cũng sẽ teo lại nhanh chóng.

Gợi ý: Hãy biến việc rèn luyện này thành một thói quen tích cực hằng ngày.

Tái định hướng suy nghĩ và cảm giác

Là con người, chúng ta chỉ thực sự trải nghiệm một phần rất nhỏ thế giới thông qua giác quan của mình.

Ví dụ, khi đang tập trung làm một việc trong một môi trường cụ thể, bạn chỉ “thấy” một phần nhỏ những gì thật sự có trong tầm mắt. Hiện tượng này gọi là “mù không chú ý” (inattentional blindness), và nó có thể khiến bạn bất ngờ.

Thử xem ví dụ nổi tiếng: trong một đoạn video, người xem được yêu cầu đếm số lần các cầu thủ mặc áo trắng chuyền bóng. Trong lúc đó, một người mặc đồ khỉ đi ngang qua màn hình và nhìn chằm chằm vào máy quay – nhưng hơn 50% người xem không hề thấy điều đó.

Điều này cũng áp dụng với suy nghĩ của chúng ta. Khi sống với ù tai hoặc tăng thính khó chịu, chúng ta dễ dàng bỏ lỡ những trải nghiệm tích cực. Chúng ta chỉ chú ý đến triệu chứng khi nó làm phiền, dẫn đến việc phần lớn những gì ta nhớ lại đều mang màu sắc tiêu cực.

Tuy nhiên, bạn cũng có thể “lập trình” lại trải nghiệm của mình – giống như việc khi bạn chuẩn bị mua một chiếc xe Volkswagen, bạn bỗng thấy xe Volkswagen xuất hiện ở khắp mọi nơi. Đó là sức mạnh của sự chú ý có chủ đích.

Huấn luyện sự chú ý để nhận ra điều tích cực

Trước đây, tôi từng nghĩ những lời khẳng định tích cực (positive affirmations) thật ngớ ngẩn. Nhưng giờ tôi hoàn toàn thay đổi quan điểm.

Chúng chính là một cách hiệu quả để thiết lập ý định rõ ràng cho tâm trí suốt cả ngày. Và giống như ví dụ chiếc xe, điều này thật sự có thể thay đổi trải nghiệm thực tại của bạn.

Bằng cách lặp lại những câu khẳng định tích cực mô tả chính xác điều bạn muốn cảm nhận, chú ý, và nghĩ đến trong ngày, bạn đang dần hướng tâm trí mình về phía tích cực hơn.

Ví dụ khẳng định tích cực về ù tai:

• “Mỗi ngày tôi đều nhận thấy những cải thiện nhỏ.”

• “Chất lượng cuộc sống của tôi đang ngày càng tốt hơn.”

• “Tôi không còn bị phân tâm bởi tiếng ù tai liên tục.”

Lưu ý: Tránh dùng từ phủ định. Thay vì nói “Tôi ít đau khổ hơn mỗi ngày” (vẫn gợi nhắc về sự đau khổ), hãy nói “Tôi cảm thấy tốt hơn mỗi ngày.”

Gợi ý: Hãy viết ra 5–10 câu khẳng định tích cực và lặp lại chúng nhiều lần mỗi ngày.

Hình dung tích cực

Tương tự như lời khẳng định, hình dung tích cực cũng là cách thiết lập một ý định tinh thần rõ ràng.

Khi mắc ù tai hoặc tăng thính, bạn thường nghĩ nhiều về triệu chứng, cảm thấy mất mát và tiếc nuối. Điều này chỉ khiến mọi thứ tồi tệ hơn.

Giải pháp là luyện tập hình dung tích cực – tưởng tượng càng chi tiết càng tốt về tương lai bạn mong muốn.

Gợi ý: Mỗi sáng, hãy nằm thư giãn, bật nhạc nhẹ, và hình dung thật sống động về tương lai bạn muốn sống. Hãy tưởng tượng bạn đang đi du lịch, vui vẻ bên bạn bè, sống trọn vẹn, hạnh phúc, và mãn nguyện. Đắm mình trong cảm giác ấy – càng chân thực, càng hiệu quả.

Khoa học của lòng biết ơn

Biết ơn là một trong những “cơ bắp” tư duy mạnh mẽ nhất mà bạn có thể rèn luyện – nó có thể nâng cao chất lượng sống một cách đáng kể.

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng thực hành biết ơn giúp tăng sự lạc quan, cải thiện tâm trạng, giảm căng thẳng và nâng cao cảm xúc tích cực.

Gợi ý: Mỗi ngày, hãy viết ra 10 điều bạn biết ơn – không được lặp lại bất kỳ điều gì đã viết trước đó.

Việc này rất thử thách – nhưng chính vì vậy mà nó hiệu quả. Não bộ sẽ bắt đầu tìm kiếm những điều đáng trân trọng trong mọi tình huống – kể cả những trải nghiệm tiêu cực.

Ví dụ: “Tôi biết ơn vì bị kẹt xe hôm nay – vì tôi đã có thời gian nghe thêm một chương sách nói.”

Lâu dần, não bạn sẽ “học” cách tìm kiếm niềm vui trong cuộc sống – kể cả trong những điều nhỏ bé.

Xây dựng sự tự tin để sống tích cực hơn

Một hiểu lầm phổ biến: “Tôi phải đợi triệu chứng giảm thì mới có thể sống lại như xưa.” Không đúng.

Thích nghi không chỉ là làm dịu hệ thần kinh – mà còn là xây dựng lại sự tự tin để sống cuộc đời bạn muốn.

Một cách hiệu quả để tăng tư duy tích cực là… bắt đầu sống trọn vẹn hơn, dù phải điều chỉnh một chút. Mỗi trải nghiệm “bình thường” – dù là đi chơi với bạn bè, đi chợ, hay bắt chuyện với ai đó – đều là một bước tiến đến sự tự tin và tích cực hơn.

Lời kết

Tư duy tích cực không có nghĩa là giả vờ mọi thứ đều ổn hay phủ nhận khó khăn thực sự của ù tai và tăng thính. Mà đó là việc chủ động lựa chọn đặt sự chú ý và năng lượng vào những điều mang lại ý nghĩa, niềm vui và sự phát triển.

Với sự kiên trì luyện tập mỗi ngày, bạn hoàn toàn có thể tái lập lại bộ não để tạo ra nhiều hơn những suy nghĩ tích cực, sức mạnh và hy vọng – bất kể bạn đang ở đâu trên hành trình phục hồi.

Bạn không cần phải chờ đợi cảm giác nhẹ nhõm hay hạnh phúc – bạn có thể tự tạo ra chúng, từng bước một.