Rối loạn quá mẫn cảm với âm thanh

Tiếng ai đó cắn vào một quả táo giòn tan, hay âm thanh ướt át của kẹo cao su nhai nhóp nhép. Tiếng nổ bất ngờ của một quả bóng bay. Tiếng nước chảy róc rách. Tiếng cửa đóng sầm lại. Với những người mắc chứng quá mẫn cảm với âm thanh, những âm thanh bình thường trong cuộc sống hàng ngày như thế có thể gây ra đau đớn, khó chịu, tức giận hoặc sợ hãi.

Tất cả những rối loạn này đều ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của một người, từ mức độ nhẹ đến nghiêm trọng, theo Tiến sĩ James Henry, nhà nghiên cứu thính học đã nghỉ hưu và là tác giả cuốn sách The Hyperacusis and Misophonia Book.

Hãy cùng tìm hiểu về các rối loạn khác nhau, cách chẩn đoán và phương pháp điều trị chúng:

Hyperacusis – Chứng quá mẫn thính giác

Hyperacusis là gì?

Nói một cách đơn giản, người mắc hyperacusis rất nhạy cảm với âm thanh. “Nếu bạn mắc hyperacusis, những âm thanh hàng ngày như tiếng nước chảy từ vòi, tiếng nói chuyện của mọi người hay thậm chí tiếng ồn nền cũng có thể trở nên quá sức chịu đựng và gây lo lắng,” bác sĩ tai mũi họng Don Beasley, MD, trưởng khoa Boise ENT, chia sẻ.

Hyperacusis thường có hai dạng chính. Thứ nhất là hyperacusis âm lượng, khi những âm thanh bình thường cũng có thể gây khó chịu về mặt thể chất, như cảm giác đầy tai, đau tai hoặc đau đầu. Thứ hai là hyperacusis đau đớn (noxacusis), gây ra cảm giác bỏng rát hoặc đau nhói trong tai.

Nguyên nhân của hyperacusis

Hyperacusis thường là hậu quả của tổn thương hoặc rối loạn chức năng hệ thống thính giác. “Nó có thể được kích hoạt bởi những yếu tố như tiếp xúc với tiếng ồn lớn, chấn thương đầu, chứng đau nửa đầu hoặc nhiễm trùng tai. Một số tình trạng như liệt mặt Bell hay rối loạn khớp thái dương hàm cũng có thể dẫn đến tình trạng này,” bác sĩ Beasley cho biết.

Ngoài ra, hyperacusis cũng có liên quan đến bệnh Meniere, bệnh Lyme, hội chứng Williams (một bệnh di truyền), PTSD, động kinh, bại não và tự kỷ.

Hyperacusis là một rối loạn hiếm gặp, ảnh hưởng khoảng 1 trên 50.000 người và phổ biến hơn ở những người mắc chứng ù tai.

Phương pháp điều trị

“Dù không có cách chữa khỏi hoàn toàn hyperacusis, nhưng vẫn có hy vọng,” chuyên gia thính học Melanie McQueen chia sẻ.

Một số phương pháp điều trị bao gồm:

• Liệu pháp âm thanh: Giúp não bộ thích nghi dần với âm thanh bằng cách tiếp xúc với những âm thanh nhẹ nhàng.
• Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT): Giúp thay đổi phản ứng cảm xúc trước các âm thanh gây khó chịu.
• Liệu pháp tái huấn luyện ù tai (TRT): Nghe những âm thanh nền nhẹ nhàng như tiếng mưa rơi, gió lùa qua cây hay sóng biển để giảm sự xâm nhập của các âm thanh không mong muốn.

Misophonia – Chứng ác cảm âm thanh

Misophonia là gì?

Những người mắc misophonia có sự ác cảm với một số âm thanh nhất định, thường là âm thanh lặp lại liên quan đến hành động của con người như nhai, thở, gõ bút hoặc gõ ngón tay lên bàn.

Mọi người ai cũng có những âm thanh khiến họ khó chịu, nhưng với misophonia, phản ứng cảm xúc lại mãnh liệt hơn rất nhiều – từ tức giận, hoảng loạn đến ghê tởm. Vì vậy, họ thường tránh xa những môi trường có thể phát ra những âm thanh này.

Misophonia có thể ảnh hưởng đến 1 trên 5 người và phổ biến hơn ở phụ nữ.

Nguyên nhân của misophonia

Nguyên nhân của misophonia chưa rõ ràng, nhưng có thể liên quan đến cấu trúc não và yếu tố di truyền. Nó cũng có liên quan đến các tình trạng khác như ADHD, tự kỷ, OCD, PTSD và hội chứng Tourette.

Phương pháp điều trị

• Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT): Giúp thay đổi phản ứng cảm xúc đối với âm thanh gây kích thích.
• Giảm tiếng ồn: Tai nghe chống ồn, tiếng ồn trắng hoặc âm thanh nền có thể giúp giảm bớt sự khó chịu.
• Liệu pháp tiếp xúc: Tiếp xúc dần dần với âm thanh gây kích thích kết hợp với kỹ thuật thư giãn.

Phonophobia – Chứng sợ âm thanh

Phonophobia là gì?

Phonophobia là nỗi sợ hãi đối với một số âm thanh nhất định, đặc biệt là những âm thanh lớn hoặc bất ngờ như còi báo động, tiếng la hét hoặc pháo hoa. Trái ngược với misophonia (gây ra sự khó chịu hoặc tức giận), phonophobia kích hoạt phản ứng lo âu mạnh mẽ.

Phương pháp điều trị

• Liệu pháp tiếp xúc: Tiếp xúc dần với âm thanh lớn kết hợp với bài tập thư giãn.
• Liệu pháp điều trị chấn thương: Giải quyết những tác nhân tâm lý gốc rễ gây lo âu.
• Kiểm soát phản ứng: Các kỹ thuật như thiền chánh niệm và tái cấu trúc nhận thức giúp giảm suy nghĩ tiêu cực về tiếng ồn.

Các rối loạn quá mẫn cảm với âm thanh khác

• Acoustic shock (AS): Phản ứng tâm lý đối với tiếng ồn đột ngột, gây đau tai và ù tai.
• Tonic tensor tympani syndrome (TTS): Cơ tensor tympani phản ứng quá mức với âm thanh, gây co thắt tai không kiểm soát.

Cách tìm kiếm sự giúp đỡ

Các chuyên gia y tế có thể chẩn đoán rối loạn nhạy cảm âm thanh thông qua bệnh sử, kiểm tra thính lực và đánh giá mức độ khó chịu với âm thanh (LDL test).

“Nhạy cảm với âm thanh không phải chỉ là một ‘tính cách lập dị’ – nó thực sự là một rào cản lớn đối với cuộc sống,” chuyên gia Clint Kreider nhấn mạnh. Nếu bạn hoặc người thân đang gặp khó khăn với những rối loạn này, đừng ngần ngại tìm kiếm sự trợ giúp chuyên môn để cải thiện chất lượng cuộc sống.